-
lalin.net o teu portal de información
NOVAS
Unha rede ferroviaria a dúas velocidades: o AVE avanza mentres as conexións do interior quedan atrás
Fecha 22/11/2026
Galicia avanza sobre vías de alta velocidade, pero deixa boa parte do seu territorio á marxe do ferrocarril. Mentres as principais cidades melloran as súas conexións grazas ao AVE e aos servizos do Eixe Atlántico, as vilas do interior continúan atrapadas nunha rede de media distancia con poucas frecuencias, horarios limitados e escasas posibilidades de conexión. O caso de Lalín é ilustrativo desta desigualdade: a comarca do Deza conta cunha estación ferroviaria, pero non cun servizo que responda ás necesidades de mobilidade da súa poboación. Os recentes accidentes ferroviarios volveron abrir o debate sobre o estado das infraestruturas, o mantemento e a seguridade do tren en España. En Galicia, porén, a discusión debería abordar tamén outra cuestión que leva anos sen atopar solución: o progresivo esquecemento das liñas convencionais e a falta dunha rede de proximidade capaz de vertebrar o territorio. Porque, máis alá de chegar antes a Madrid ou de reducir os tempos entre as grandes cidades, o ferrocarril debería garantir que vivir nunha vila do interior non signifique depender obrigatoriamente do coche ou autobús para desprazarse.
A modernización da alta velocidade supuxo un cambio importante nas conexións entre algúns dos principais núcleos urbanos galegos. Porén, ese avance non tivo un efecto equivalente no conxunto do territorio. A rede continúa presentando importantes carencias para os desprazamentos cotiáns, especialmente para quen vive fóra dos corredores principais e precisa utilizar o ferrocarril para traballar, estudar, acudir a servizos sanitarios ou realizar xestións noutras localidades. O resultado é unha Galicia na que viaxar entre determinadas cidades pode resultar relativamente sinxelo, mentres que desprazarse entre cabeceiras comarcais ou desde as vilas cara ás estacións de alta velocidade continúa sendo complicado. Unha situación que reforza a dependencia do vehículo privado e deixa sen unha alternativa de transporte público competitiva unha parte importante da poboación.
Lalín, unha estación con moi poucas alternativas para a comarca
Un dos exemplos máis evidentes desta falta de vertebración ferroviaria atópase na comarca do Deza. Lalín dispón dunha estación integrada na liña convencional que une Santiago de Compostela e Ourense, pero a súa presenza na rede non se traduce nunha oferta de transporte suficiente para atender as necesidades da poboación. Os horarios publicados para a estación amosan unha oferta moi reducida de servizos rexionais. A información de circulación consultada para a metade de novembro, por exemplo, recolle unicamente dúas saídas directas: unha cara a Santiago de Compostela e outra cara a Ourense. A estación permite, polo tanto, acceder a dous dos principais núcleos urbanos galegos, pero cunhas posibilidades horarias que dificultan o seu uso como alternativa real ao coche para os desprazamentos diarios. Esta situación resulta especialmente significativa nunha comarca situada nunha posición xeográfica que podería favorecer a súa conexión ferroviaria co resto de Galicia. Lalín atópase a medio camiño entre Santiago e Ourense, mais non conta cun servizo de proximidade que permita aproveitar esa localización para facilitar os desprazamentos laborais, educativos ou administrativos.
O problema non se limita á frecuencia dos trens. A falta de conexións coordinadas con outras localidades e coa rede de alta velocidade tamén condiciona as posibilidades de mobilidade dos habitantes do interior. As persoas que viven en municipios próximos a Lalín ou noutras cabeceiras comarcais dependen fundamentalmente do vehículo privado para chegar ás estacións ou desprazarse entre localidades. A ausencia dun sistema de proximidade impide, ademais, aproveitar as infraestruturas ferroviarias existentes para crear unha rede de comunicacións que conecte as vilas coas cidades. Unha alternativa que permitiría reducir o tráfico rodado, as emisións contaminantes e a dependencia do coche particular.
Unha Galicia sen rede de cercanías
A diferenza doutras comunidades autónomas, Galicia non dispón dun sistema propio de trens de cercanías. A mobilidade ferroviaria de proximidade queda así supeditada aos servizos de media distancia, que non sempre ofrecen frecuencias, horarios ou prezos adaptados aos desprazamentos cotiáns.
O contraste coas comunidades que desenvolveron redes suburbanas é notable, en Cataluña, Madrid, Euskadi ou a Comunidade Valenciana, os servizos de proximidade permiten conectar as capitais coas localidades das súas áreas metropolitanas e facilitar os desprazamentos diarios sen necesidade de utilizar o vehículo privado. En Galicia, pola contra, a oferta concéntrase principalmente no Eixe Atlántico, que comunica Vigo, Pontevedra, Vilagarcía de Arousa, Santiago e A Coruña. Este corredor conta cunha infraestrutura moderna e recibiu novos reforzos de servizos, pero non resolve as necesidades de mobilidade de amplas zonas do territorio que quedan fóra del.
De feito, Renfe anunciou en outubro de 2026 a posta en marcha do denominado Plan Galicia, con novos servizos e trens de maior capacidade para os desprazamentos entre Vigo, Santiago e A Coruña. A compañía prevé incrementar en máis dun 24 % as prazas dos servizos de media distancia deste corredor e nun 6 % a oferta Avant entre Ourense, Santiago e A Coruña. Tamén incorporou novas opcións de viaxe e máis de 2.000 prazas semanais adicionais en relacións internas galegas. Trátase dunha mellora na oferta ferroviaria, pero tamén evidencia a diferente atención que reciben os distintos corredores. Mentres o Eixe Atlántico incorpora máis frecuencias e capacidade, outras zonas continúan sen conexións directas ou con servizos insuficientes para garantir unha mobilidade competitiva.
Lugo e Ferrol, dous exemplos das carencias da rede
A situación de Lugo é especialmente representativa deste desequilibrio. A cidade continúa sen unha conexión ferroviaria directa e eficiente coas principais localidades do Eixe Atlántico. Para viaxar desde Vigo ata Lugo, por exemplo, a ausencia dunha ruta directa obriga a realizar transbordos en Ourense ou A Coruña, cun tempo de desprazamento que pode aproximarse ás catro horas. Unha duración que evidencia as limitacións da rede interior galega. A provincia lucense tamén sofre a perda de servizos que tradicionalmente conectaban pequenas localidades e estacións intermedias.
A situación de Ferrol tampouco é allea a este problema. A conexión coa Coruña continúa condicionada por un servizo ferroviario que non ofrece a rapidez nin as frecuencias necesarias para funcionar como unha auténtica alternativa ao coche. No norte da comunidade, ademais, a liña de vía estreita que percorre a costa cantábrica presenta importantes limitacións de velocidade e frecuencia, o que dificulta o seu aproveitamento como infraestrutura de transporte cotián.
A isto súmase a falta de conexións ferroviarias directas entre distintas capitais de comarca e as estacións de alta velocidade. A modernización das grandes infraestruturas non foi acompañada dunha planificación global que permita conectar os núcleos de poboación máis pequenos cos principais centros urbanos.
As infraestruturas existen, pero falta unha planificación territorial
Un dos principais problemas do modelo ferroviario galego é que os investimentos se concentraron durante anos na conexión de longa distancia e na alta velocidade, sen desenvolver paralelamente unha rede de transporte interior que permita aproveitar as infraestruturas existentes. Esta situación foi obxecto de debate no Congreso dos Deputados. En setembro de 2025, o BNG presentou unha moción na que reclamaba, entre outras medidas, recuperar frecuencias ferroviarias suprimidas durante a pandemia, aumentar os servizos de media distancia e aplicar tarifas bonificadas equivalentes ás de cercanías naqueles traxectos galegos que, pola distancia ou polo tempo de percorrido, sexan equiparables.
A iniciativa tamén reclamaba impulsar estudos para mellorar a conexión de Lugo con Santiago de Compostela e coas principais cidades galegas. O propio debate parlamentario puxo de manifesto as dificultades que presenta a rede actual para responder á distribución territorial da poboación galega. A creación dunha rede de proximidade non implicaría necesariamente construír novas liñas en todos os territorios. Tamén podería pasar por recuperar paradas, aumentar frecuencias, mellorar os horarios e coordinar os servizos ferroviarios cos autobuses e cos sistemas de transporte metropolitano. Para iso sería necesario un compromiso de investimento e unha planificación que situase a mobilidade interna entre as prioridades das políticas de transporte.
A cuestión resulta especialmente importante nun territorio caracterizado pola dispersión da poboación e pola existencia de numerosas vilas que funcionan como centros de servizos para as súas comarcas. Sen conexións públicas eficientes, a poboación destas zonas queda condicionada pola necesidade de dispoñer dun vehículo particular, unha situación que afecta especialmente ás persoas maiores, á mocidade e aos colectivos con menos recursos.
O tren da mercadoría fronte ao tren dos pasaxeiros: o paradoxo de Sogama
Unha das contradicións máis rechamantes do sistema ferroviario galego aparece ao comparar as posibilidades do transporte de persoas coas do transporte de mercadorías. Mentres numerosas localidades carecen de conexións ferroviarias útiles, o tren si desempeña un papel importante no traslado dos residuos urbanos cara ao complexo medioambiental de Sogama, situado en Cerceda. Segundo os datos publicados pola propia empresa pública en xaneiro de 2025, arredor do 55 % dos residuos que xestiona se transportan por ferrocarril desde as estacións de Vigo-Guixar, Taboadela, en Ourense, e o polígono de O Ceao, en Lugo. A porcentaxe chegou a alcanzar o 57 %, fronte ao 25 % que representaba este sistema en 2016.
Sogama destaca as vantaxes ambientais desta modalidade de transporte: un tren pode desprazar arredor de 30 contedores nunha soa viaxe, fronte ao único contedor de 20 toneladas que pode trasladar un camión. Esta infraestrutura demostra que o ferrocarril segue tendo capacidade para articular desprazamentos de mercadorías entre distintos puntos de Galicia. Porén, esa mesma capacidade non se traduce nunha rede de transporte de viaxeiros que permita comunicar de maneira eficiente as vilas e as cidades.
O sistema tampouco está exento de problemas. En abril de 2026, ADIF comunicou a suspensión durante un mes da circulación ferroviaria entre Vigo-Guixar e Cerceda por obras de renovación integral da infraestrutura no tramo Redondela-Vigo. A medida supuxo a cancelación de 39 circulacións e obrigou a Sogama a trasladar por estrada 1.170 contedores, cunha capacidade total de 23.400 toneladas.
A comparación non significa que o transporte de residuos e o de pasaxeiros deban competir polas mesmas infraestruturas ou responder ás mesmas necesidades operativas. Si permite, sen embargo, poñer sobre a mesa unha cuestión de fondo: Galicia conseguiu desenvolver unha loxística ferroviaria para trasladar unha parte importante dos seus residuos, mentres continúa sen ofrecer unha alternativa de mobilidade pública suficiente para moitos dos seus habitantes.
Máis alá da seguridade, o reto é recuperar o ferrocarril como servizo público
Os recentes accidentes ferroviarios volveron poñer o foco na necesidade de garantir o mantemento, a seguridade e a fiabilidade das infraestruturas. O reforzo destes aspectos resulta imprescindible, pero o debate non debería quedar limitado ás condicións técnicas das vías ou á resposta ante as incidencias. A situación galega evidencia que tamén existe un problema estrutural de planificación e vertebración territorial. Non abonda con construír novas infraestruturas ou mellorar os tempos de viaxe cara a Madrid se non se garante que a poboación poida desprazarse entre as propias cidades galegas e desde as comarcas do interior ata os principais centros urbanos.
A recuperación de frecuencias, a reapertura de paradas, a mellora dos servizos de media distancia e a creación de redes de proximidade deberían formar parte dunha estratexia ferroviaria con visión de país. Unha planificación que non deixe fóra localidades como Lalín, que dispoñen de estación pero non dunha oferta suficiente para aproveitar o seu potencial como punto de conexión comarcal.
O ferrocarril debe ser algo máis que un medio para chegar rapidamente ás grandes capitais ou para transportar mercadorías. Tamén debe servir para conectar a cidadanía co seu territorio, reducir a dependencia do coche e garantir que vivir nunha vila do interior non supoña renunciar a un transporte público digno. Porque o problema non é escoller entre trens de cercanías ou de longa distancia, senón conseguir que Galicia dispoña dunha rede capaz de conectar os seus habitantes, e non unicamente os seus principais corredores económicos
A modernización da alta velocidade supuxo un cambio importante nas conexións entre algúns dos principais núcleos urbanos galegos. Porén, ese avance non tivo un efecto equivalente no conxunto do territorio. A rede continúa presentando importantes carencias para os desprazamentos cotiáns, especialmente para quen vive fóra dos corredores principais e precisa utilizar o ferrocarril para traballar, estudar, acudir a servizos sanitarios ou realizar xestións noutras localidades. O resultado é unha Galicia na que viaxar entre determinadas cidades pode resultar relativamente sinxelo, mentres que desprazarse entre cabeceiras comarcais ou desde as vilas cara ás estacións de alta velocidade continúa sendo complicado. Unha situación que reforza a dependencia do vehículo privado e deixa sen unha alternativa de transporte público competitiva unha parte importante da poboación.
Lalín, unha estación con moi poucas alternativas para a comarca
Un dos exemplos máis evidentes desta falta de vertebración ferroviaria atópase na comarca do Deza. Lalín dispón dunha estación integrada na liña convencional que une Santiago de Compostela e Ourense, pero a súa presenza na rede non se traduce nunha oferta de transporte suficiente para atender as necesidades da poboación. Os horarios publicados para a estación amosan unha oferta moi reducida de servizos rexionais. A información de circulación consultada para a metade de novembro, por exemplo, recolle unicamente dúas saídas directas: unha cara a Santiago de Compostela e outra cara a Ourense. A estación permite, polo tanto, acceder a dous dos principais núcleos urbanos galegos, pero cunhas posibilidades horarias que dificultan o seu uso como alternativa real ao coche para os desprazamentos diarios. Esta situación resulta especialmente significativa nunha comarca situada nunha posición xeográfica que podería favorecer a súa conexión ferroviaria co resto de Galicia. Lalín atópase a medio camiño entre Santiago e Ourense, mais non conta cun servizo de proximidade que permita aproveitar esa localización para facilitar os desprazamentos laborais, educativos ou administrativos.
O problema non se limita á frecuencia dos trens. A falta de conexións coordinadas con outras localidades e coa rede de alta velocidade tamén condiciona as posibilidades de mobilidade dos habitantes do interior. As persoas que viven en municipios próximos a Lalín ou noutras cabeceiras comarcais dependen fundamentalmente do vehículo privado para chegar ás estacións ou desprazarse entre localidades. A ausencia dun sistema de proximidade impide, ademais, aproveitar as infraestruturas ferroviarias existentes para crear unha rede de comunicacións que conecte as vilas coas cidades. Unha alternativa que permitiría reducir o tráfico rodado, as emisións contaminantes e a dependencia do coche particular.
Unha Galicia sen rede de cercanías
A diferenza doutras comunidades autónomas, Galicia non dispón dun sistema propio de trens de cercanías. A mobilidade ferroviaria de proximidade queda así supeditada aos servizos de media distancia, que non sempre ofrecen frecuencias, horarios ou prezos adaptados aos desprazamentos cotiáns.
O contraste coas comunidades que desenvolveron redes suburbanas é notable, en Cataluña, Madrid, Euskadi ou a Comunidade Valenciana, os servizos de proximidade permiten conectar as capitais coas localidades das súas áreas metropolitanas e facilitar os desprazamentos diarios sen necesidade de utilizar o vehículo privado. En Galicia, pola contra, a oferta concéntrase principalmente no Eixe Atlántico, que comunica Vigo, Pontevedra, Vilagarcía de Arousa, Santiago e A Coruña. Este corredor conta cunha infraestrutura moderna e recibiu novos reforzos de servizos, pero non resolve as necesidades de mobilidade de amplas zonas do territorio que quedan fóra del.
De feito, Renfe anunciou en outubro de 2026 a posta en marcha do denominado Plan Galicia, con novos servizos e trens de maior capacidade para os desprazamentos entre Vigo, Santiago e A Coruña. A compañía prevé incrementar en máis dun 24 % as prazas dos servizos de media distancia deste corredor e nun 6 % a oferta Avant entre Ourense, Santiago e A Coruña. Tamén incorporou novas opcións de viaxe e máis de 2.000 prazas semanais adicionais en relacións internas galegas. Trátase dunha mellora na oferta ferroviaria, pero tamén evidencia a diferente atención que reciben os distintos corredores. Mentres o Eixe Atlántico incorpora máis frecuencias e capacidade, outras zonas continúan sen conexións directas ou con servizos insuficientes para garantir unha mobilidade competitiva.
Lugo e Ferrol, dous exemplos das carencias da rede
A situación de Lugo é especialmente representativa deste desequilibrio. A cidade continúa sen unha conexión ferroviaria directa e eficiente coas principais localidades do Eixe Atlántico. Para viaxar desde Vigo ata Lugo, por exemplo, a ausencia dunha ruta directa obriga a realizar transbordos en Ourense ou A Coruña, cun tempo de desprazamento que pode aproximarse ás catro horas. Unha duración que evidencia as limitacións da rede interior galega. A provincia lucense tamén sofre a perda de servizos que tradicionalmente conectaban pequenas localidades e estacións intermedias.
A situación de Ferrol tampouco é allea a este problema. A conexión coa Coruña continúa condicionada por un servizo ferroviario que non ofrece a rapidez nin as frecuencias necesarias para funcionar como unha auténtica alternativa ao coche. No norte da comunidade, ademais, a liña de vía estreita que percorre a costa cantábrica presenta importantes limitacións de velocidade e frecuencia, o que dificulta o seu aproveitamento como infraestrutura de transporte cotián.
A isto súmase a falta de conexións ferroviarias directas entre distintas capitais de comarca e as estacións de alta velocidade. A modernización das grandes infraestruturas non foi acompañada dunha planificación global que permita conectar os núcleos de poboación máis pequenos cos principais centros urbanos.
As infraestruturas existen, pero falta unha planificación territorial
Un dos principais problemas do modelo ferroviario galego é que os investimentos se concentraron durante anos na conexión de longa distancia e na alta velocidade, sen desenvolver paralelamente unha rede de transporte interior que permita aproveitar as infraestruturas existentes. Esta situación foi obxecto de debate no Congreso dos Deputados. En setembro de 2025, o BNG presentou unha moción na que reclamaba, entre outras medidas, recuperar frecuencias ferroviarias suprimidas durante a pandemia, aumentar os servizos de media distancia e aplicar tarifas bonificadas equivalentes ás de cercanías naqueles traxectos galegos que, pola distancia ou polo tempo de percorrido, sexan equiparables.
A iniciativa tamén reclamaba impulsar estudos para mellorar a conexión de Lugo con Santiago de Compostela e coas principais cidades galegas. O propio debate parlamentario puxo de manifesto as dificultades que presenta a rede actual para responder á distribución territorial da poboación galega. A creación dunha rede de proximidade non implicaría necesariamente construír novas liñas en todos os territorios. Tamén podería pasar por recuperar paradas, aumentar frecuencias, mellorar os horarios e coordinar os servizos ferroviarios cos autobuses e cos sistemas de transporte metropolitano. Para iso sería necesario un compromiso de investimento e unha planificación que situase a mobilidade interna entre as prioridades das políticas de transporte.
A cuestión resulta especialmente importante nun territorio caracterizado pola dispersión da poboación e pola existencia de numerosas vilas que funcionan como centros de servizos para as súas comarcas. Sen conexións públicas eficientes, a poboación destas zonas queda condicionada pola necesidade de dispoñer dun vehículo particular, unha situación que afecta especialmente ás persoas maiores, á mocidade e aos colectivos con menos recursos.
O tren da mercadoría fronte ao tren dos pasaxeiros: o paradoxo de Sogama
Unha das contradicións máis rechamantes do sistema ferroviario galego aparece ao comparar as posibilidades do transporte de persoas coas do transporte de mercadorías. Mentres numerosas localidades carecen de conexións ferroviarias útiles, o tren si desempeña un papel importante no traslado dos residuos urbanos cara ao complexo medioambiental de Sogama, situado en Cerceda. Segundo os datos publicados pola propia empresa pública en xaneiro de 2025, arredor do 55 % dos residuos que xestiona se transportan por ferrocarril desde as estacións de Vigo-Guixar, Taboadela, en Ourense, e o polígono de O Ceao, en Lugo. A porcentaxe chegou a alcanzar o 57 %, fronte ao 25 % que representaba este sistema en 2016.
Sogama destaca as vantaxes ambientais desta modalidade de transporte: un tren pode desprazar arredor de 30 contedores nunha soa viaxe, fronte ao único contedor de 20 toneladas que pode trasladar un camión. Esta infraestrutura demostra que o ferrocarril segue tendo capacidade para articular desprazamentos de mercadorías entre distintos puntos de Galicia. Porén, esa mesma capacidade non se traduce nunha rede de transporte de viaxeiros que permita comunicar de maneira eficiente as vilas e as cidades.
O sistema tampouco está exento de problemas. En abril de 2026, ADIF comunicou a suspensión durante un mes da circulación ferroviaria entre Vigo-Guixar e Cerceda por obras de renovación integral da infraestrutura no tramo Redondela-Vigo. A medida supuxo a cancelación de 39 circulacións e obrigou a Sogama a trasladar por estrada 1.170 contedores, cunha capacidade total de 23.400 toneladas.
A comparación non significa que o transporte de residuos e o de pasaxeiros deban competir polas mesmas infraestruturas ou responder ás mesmas necesidades operativas. Si permite, sen embargo, poñer sobre a mesa unha cuestión de fondo: Galicia conseguiu desenvolver unha loxística ferroviaria para trasladar unha parte importante dos seus residuos, mentres continúa sen ofrecer unha alternativa de mobilidade pública suficiente para moitos dos seus habitantes.
Máis alá da seguridade, o reto é recuperar o ferrocarril como servizo público
Os recentes accidentes ferroviarios volveron poñer o foco na necesidade de garantir o mantemento, a seguridade e a fiabilidade das infraestruturas. O reforzo destes aspectos resulta imprescindible, pero o debate non debería quedar limitado ás condicións técnicas das vías ou á resposta ante as incidencias. A situación galega evidencia que tamén existe un problema estrutural de planificación e vertebración territorial. Non abonda con construír novas infraestruturas ou mellorar os tempos de viaxe cara a Madrid se non se garante que a poboación poida desprazarse entre as propias cidades galegas e desde as comarcas do interior ata os principais centros urbanos.
A recuperación de frecuencias, a reapertura de paradas, a mellora dos servizos de media distancia e a creación de redes de proximidade deberían formar parte dunha estratexia ferroviaria con visión de país. Unha planificación que non deixe fóra localidades como Lalín, que dispoñen de estación pero non dunha oferta suficiente para aproveitar o seu potencial como punto de conexión comarcal.
O ferrocarril debe ser algo máis que un medio para chegar rapidamente ás grandes capitais ou para transportar mercadorías. Tamén debe servir para conectar a cidadanía co seu territorio, reducir a dependencia do coche e garantir que vivir nunha vila do interior non supoña renunciar a un transporte público digno. Porque o problema non é escoller entre trens de cercanías ou de longa distancia, senón conseguir que Galicia dispoña dunha rede capaz de conectar os seus habitantes, e non unicamente os seus principais corredores económicos